सिगुठीको अगुवाईमा कुश्मामा ‘लाखेनाँच’

पर्वत, साउन १६–नाग पञ्चमीदेखि थालिने लाँखे नाँच नचाउन यहाँ सुरु गरिएको छ । सिगुठी संस्कृति जागरण समितिको अगुवाईमा लाखे नाँच नचाउन सुरु गरिएको हो । नेवार समुदायमा प्रचलित भएपनि पछिल्लो समयमा लोप हँुदै गएको यो नाच ऋषि पञ्चमीसम्म देखाउने गरिन्छ । देढ दशकअघिसम्म नेवार समुदायको बाहुल्यता रहेका जिल्लाका आधा दर्जनस्थानमा यो नाँच देखाइने भएपनि अहिले सदरमुकाम कुश्मामा मात्रै सीमित हुन पुगेको छ ।
‘अन्य धेरै ठाउँमा लोप हँुदै गएको छ, सदरमुकाम कुश्मामा त नाचलाई निरन्तरता दिनुपर्छ भनेर लाखे नाच देखाएका हौ’ सिगुठी संस्कृति जागरण समितिका अध्यक्ष यामनारायण श्रेष्ठले भने । युवापुस्ताहरु पलायन हुने र यो नाँच देखाउन छाड्दा कुनै दिन लाखे नाँच भनेको के हो भन्ने परिस्थिति आउने भएकाले आफुहरुले लाखे नाच संरक्षणमा लागेको बताए ।
उनका अनुसार डेढदशकअघिसम्म पर्वतको कुश्मासहित कार्कीनेटा, फलेबास, हुवासलगायत बढी नेवारबस्ती भएका ठाउँमा यो नाच देखाइँन्थ्यो । ‘पुरानो पुस्ता सकिए, नयाँ पुस्ता बिदेशिए, त्यसैले यो नाँच जिल्लाका धेरै ठाउँमा देखाउनै छाडिएको छ’ श्रेष्ठले नागरिकसँग भने ।
उनका अनुसार कृष्णलाई मार्नका लागि कंशले बहिनी पुतनालाई प्रयोग गरेको र पुतनाको मृत्युको कामना गर्दै राक्षसको स्वरुपमा सजिएर नेवार समुदायमा लाखे नाँच नचाउने गरिएको हो । नाग पञ्चमीका दिनबाट सुरु गरिएको पुतनाको मृत्युको कामना ऋषि पञ्चमीका दिन मृत्यु भएको सम्झदै विर्सजन गरिने परम्परा छ । राक्षसको स्वरुपमा बनाइने खप्पर, कालिकाको बस्त्रसहित ब्यक्तिलाई सिंगारेर लाखे नचाउने गरिन्छ ।
नेवार समुदायमा लाखेको खप्पर बनाउने र लाखे निकाल्ने बेलामा पूजापाठ गर्नुपर्ने प्रचलन रहेपनि पछिल्लो पुस्तामा लाखे नाच हराउँदै गएकाले पूजापाठको परम्परा पनि हराउँदै गएको छ । लाखे नाचमा ढोलक, टयाम्पो, सनाई, मजुरा लगायतका बाजा बजाइँन्छ । भूतप्रेत नलागोस र मरेको आत्माले दुःख नदेओस् भनेर यो नाँच रातीमा देखाइने भएपनि सदरमुकाम कुश्मामा भने दिउँसो पनि देखाइने गरिएको छ । ‘हाम्रो उदेश्य नै लाखे नाँचको संरक्षण गर्ने भएकोले दिउसो र राती देखाउनुमा कुनै फरक छैन’ श्रेष्ठले भने ।
यो नाच अन्य नाचभन्दा बढी आकर्षक र मनोरञ्जनात्मक हुने कुश्माका राजनकुमार जोशी बताउँछन् । यो नाचलाई नेवार समुदायभन्दा पनि राज्यले नै संरक्षणको ब्यवस्था मिलाएर आगामी पुस्ताले समेत अनुभव गर्ने हुनुपर्ने नेवार समुदायका ब्यक्तिको धारणा रहेको छ । ‘यो नेवारको भन्दा पनि राज्यको संस्कृति हो, त्यसैले सरकारले नै संरक्षण गर्नमा तत्परता देखाउनुपर्छ’ श्रेष्ठले भने । उनले लाखे नाचको संरक्षणका लागि युवालाई प्रशिक्षण दिन थालिएको बताए ।
साढे पाँच दशकसम्म लाखे नाचको अनुभव लिएका ६३ बर्षिय श्रेष्ठले अहिले आफुहरुले समिति नै बनाएर नेवार समुदायका संस्कृति जोगाउने अभियान थालेको बताए । ‘हाम्रो पुर्खाको संस्कृति हाम्रो पुस्तालाई पनि थाहा हुनुपर्छ’ उनले भने–‘लाखे नाँच देखाउनुको मुख्य उदेश्य नै त्यही हो ।’

नागपञ्चमी दिन शुक्रबार पर्वत सदरमुकाम कुश्मामा निकालिएको लाखे नाच ।

सम्बन्धित समाचार

Leave a Reply

टाइप गरेर स्पेस थिच्नुहोस् र नेपाली युनिकोडमा पाउनुहोस। (Press Ctrl+g to toggle between English and Nepali OR just Click on the letter). अंग्रेजीमा टाइप गर्न "अ" मा थिच्नुहोस्।

*

भर्खरै view all

गण्डकीका मुख्यमन्त्रीद्वारा विश्वासको मत लिने तयारी

सेतीवेणीका आठ घर डुबानमा, त्रासले रातभर जाग्राम

अन्तराष्ट्रिय पर्बत समाजले पठायो उपकरणसहित स्वास्थ्य सामग्री

काँग्रेस युवा नेता मल्लले ६१ वटै वडामा मास्कसहितका सामाग्री धमाधम बितरण गर्दै

काँग्रेसका दलित नेता शशिधरको निधन, पुनले ओढाए पार्टीको झण्डा




About Sarathi news
Description goes here
NEPAL OFFICE

Address 1
Kathmandu, Nepal

977-0000000000